Zespół poposiłkowy (Dumping Syndrome) po operacjach bariatrycznych
Operacje bariatryczne stanowią skuteczną metodę leczenia otyłości olbrzymiej, prowadząc do istotnej redukcji masy ciała oraz poprawy współistniejących chorób, takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy bezdech senny. Jednak jak każda procedura chirurgiczna, niosą one ryzyko powikłań. Jednym z częstszych i uciążliwych skutków ubocznych, zwłaszcza po operacjach z pominięciem części żołądka i dwunastnicy, jest zespół poposiłkowy, znany też jako dumping syndrome.
Czym jest dumping syndrome?
Dumping syndrome to zespół objawów wynikający z zbyt szybkiego przechodzenia treści pokarmowej z żołądka do jelita cienkiego. W warunkach prawidłowych pokarm stopniowo przemieszcza się z żołądka do dwunastnicy, gdzie zostaje trawiony i wchłonięty. Po niektórych operacjach bariatrycznych, zwłaszcza takich, które omijają odźwiernik żołądka, dochodzi do zaburzenia tego mechanizmu, co skutkuje gwałtownym przeciążeniem jelita cienkiego dużą ilością niestrawionego pokarmu.
Na podstawie badań wybrano grupy pacjentów u których pojawia się dupming syndrome.
Częściej takie objawy mają osoby które mają BMI po operacji <25, oraz pacjenci młodsi. Ogólnie objawy wczesnego lub późnego zespołu poposiłkowego mogą dotyczyć ok 13% pacjentów.
Występowanie dumping syndrome zależy głównie od rodzaju przeprowadzonej operacji:
- Roux-en-Y gastric bypass (RYGB) – dumping syndrome pojawia się u 20–50% pacjentów. Operacja ta polega na utworzeniu małego żołądka (pouch) i zespoleniu go z jelitem cienkim, z pominięciem dwunastnicy i części żołądka. Brak odźwiernika powoduje szybkie opróżnianie żołądka.
- Sleeve gastrectomy (rękawowa resekcja żołądka) oraz SADI-S – częstość występowania jest niższa, około 1–5%, ponieważ zachowany zostaje odźwiernik. Jednak ze względu na zmniejszenie objętości żołądka i szybszy pasaż, objawy mogą występować sporadycznie.
- Mini gastric bypass (OAGB) – częstość podobna do klasycznego bypassu Roux-en-Y, ze względu na podobny mechanizm pominięcia odźwiernika.
- Operacje z zachowaniem odźwiernika, jak np. regulowana opaska żołądkowa, rzadko wiążą się z dumpingiem.
Objawy dumping syndrome
Dumping syndrome dzieli się na dwa typy, w zależności od momentu występowania objawów:
Wczesny dumping (10–30 minut po posiłku) – jego przyczyną jest pojawienie się w jelicie za szybko hiperosmotycznego płynu, co powoduje następujące objawy
- Uczucie pełności, ucisk w jamie brzusznej
- Nudności, wymioty
- Biegunka
- Bóle brzucha, skurcze
- Zawroty głowy, osłabienie
- Palpitacje, tachykardia
- Zaczerwienienie skóry, potliwość
Późny dumping (1–3 godziny po posiłku) – przyczyną jest najczęściej szybkie wchłanianie glukozy co powoduje wyrzut insuliny i następujące objawy:
- Hipoglikemia reaktywna (spadek poziomu glukozy we krwi)
- Drżenie rąk
- Głód
- Zimne poty
- Uczucie lęku
- Omdlenia, drgawki, utrata przytomności.
Nie zawsze objawy które odczuwa pacjent związane są z wystąpieniem tego powikłania. Dlatego w diagnostyce stosuje się m.in.
- Skala Sigstad’a lub Dumping Syndrome Rating Scale
- Test mieszanego posiłku
- Ciągłe monitorowanie poziomu glikemii w połączeniu z objawami.
Zapobieganie i leczenie dumping syndrome
Zapobieganie i leczenie zespołu poposiłkowemu opiera się głównie na modyfikacji diety i stylu życia. Zawsze powinno ono być stosowane w pierwszym kroku.
Zalecenia dietetyczne:
- Unikanie cukrów prostych (słodycze, soki, napoje gazowane)
- Pokarmy bogate w błonnik, cukry złożone oraz białko
- Zwiększenie lepkości posiłku (dodanie gumy guar lub pektyn)
- Spożywanie małych porcji pokarmów co 2–3 godziny
- Wolne jedzenie i dokładne przeżuwanie pokarmu
- Unikanie picia płynów podczas posiłku – należy odczekać co najmniej 30 minut przed i po jedzeniu
- Ograniczenie tłuszczów i potraw smażonych
- Spożywanie produktów o niskim indeksie glikemicznym
Należy podkreślić że wczesny dumping syndrome najczęściej ustępuje po kilku miesiącach.
Postępowanie farmakologiczne (w ciężkich przypadkach):
- Akarboza – opóźnia wchłanianie węglowodanów
- Diazoksyd – zmniejszanie wydzielania insuliny
- Oktreotyd – analog somatostatyny, stosowany w postaci iniekcji
- Inne leki wpływające na motorykę przewodu pokarmowego
W najcięższych, opornych na leczenie przypadkach może istnieć konieczność odwrócenie operacji, lub zastosowanie opaski żołądkowe. Jednak jest to już ostateczność, musi być poprzedzona długotrwałą pracą z psychologiem oraz dietetykiem.
Podsumowanie
Zespół poposiłkowy to jedno z najczęstszych powikłań po operacjach bariatrycznych, szczególnie po bypassie żołądkowym. Choć nie zagraża życiu, może znacznie obniżać jakość życia pacjenta. Kluczową rolę w zapobieganiu i leczeniu odgrywa edukacja dietetyczna oraz ścisła współpraca z zespołem terapeutycznym. Wczesne rozpoznanie objawów i odpowiednia interwencja pozwalają skutecznie minimalizować ich wpływ na codzienne funkcjonowanie.
| Typ operacji | Częstość (%) | Ciężkość objawów | Mechanizm | Uwagi kliniczne |
| Sleeve gastrectomy | 3,8% | Łagodna | Zachowany odźwiernik, mniejszy żołądek | Rzadko wymaga leczenia farmakologicznego |
| Roux-en-Y gastric bypass (RYGB) | 44,9% | Umiarkowana-Ciężka | Pominięcie odźwiernika i dwunastnicy | Częste objawy wymagające modyfikacji diety |
| Mini gastric bypass (OAGB) | 38,5% | Umiarkowana | Podobnie jak RYGB, ale prostsza rekonstrukcja | Podobne objawy do RYGB, może wymagać leczenia |
| SADI-S | 12,8% | Umiarkowana | Pominięcie dwunastnicy z częściowym zachowaniem funkcji żołądka | Może wystąpić dumping, ale rzadziej niż po RYGB |
